სუფრა, სპექტაკლი ჰეფი ენდით

ქართული სუფრა ეს არის ის იშვიათი არენა, სცენა, რომელზეც ხდება ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია. ეს არის სცენა სადაც იძერწება მოქალაქის ინტეგრაცია “წმინდა” ქართულ საზოგადოებასთან, რომელიც თავისი არსით არის (ან მიისწრაფვის) დარდიმანდული. ზედაპირული და უდარდელი ხასიათისკენ. თუმცა  სუფრა საწინააღმდეგო ხასიათსაც ატარებს, ის გართობასთან ერთად წარმოადგენს წესს, ტრადიციას, იერარქიას, უფროსწორად სპექტაკლს სადაც უნდა გათამაშდეს დროის ტარება მოქცეული რაღაც წესებში, ამ წესებმა, მისთვის დამახასიათებელმა პათოსმა და სენტიმენტმა უნდა დაბადოს ეროვნული იდენტობა. წესის და ტრადიციის არსებობა ხაზს უსვამს რომ იდეაში გართობასაც აქვს გარკვეული სტრუტქურა.

kartuli-supra

ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია ცხოვრების სხვა სფეროში ძნელი საპოვნელია,  ამიტომ გვიყვარს უცხოელისთვის ერთ-ერთი პირველი სუფრის ჩვენება, თუ როგორ ვსვამთ ყანწებს, როგორ მაღალფარდოვნად ვამბობთ სამშობლოს სადღეგრძელოს და ა.შ. შენიშნავდით ალბათ იმასაც როგორ უყვართ თამადებს რაც შეიძლება მალე გადაუთარგმნონ უცხოელებს მათი ნათქვამი სადღეგრძელო. ჩემი ქართველობა უნდა გამოჩნდეს აქ, ამ სიტყვაში. მცხეთის, კახეთის და სხვა მხარეების ჩვენებით ხდება საქართველოს ჩვენება, მაგრამ ქართველობა, როგორც ეროვნული იდენტობა უნდა წარმოჩიდენს სუფრაზე. თუ გინდა ქართველი გააბრაზო უნდა დაუწუნო სუფრის ტრადიცია, მისთვის უნივერსალური საშუალება მოახდინოს თვით იდენტიფიკაცია ეროვნულ იდენტობაში. თუ სუფრის ტრადიციის გაკრიტიკება გაბედე, ისინი ყოველთვის შეეცდებიან გააბათილონ ეს და საკუთარი თავისგან დაგიცვან დისკურსის შეცვლით, თითქოს შენ თავადვე სუფრის ტრადიციის ფუნდამენტს კი არ შეხებიხარ, არამედ გინდოდა მხოლოდ გაგეკრიტიკებინა ტრადიციის ქვეშ არასწორად მოაზრებული ზნეგადასულობა. მათი აზრით ტრადიცია ფუნდამენტში არ შეიძლება ცუდი იყოს, აკი მოიცავს ყველაფერს რაც ქართველისთვის კარგია: დროის ტარებას, წესს,სოციალური ურთიერთობის მთავარ არენას, ტრადიციას. პრობლემა შეიძლება იყოს მხოლოდ კერძო პიროვნებებში. ზედმეტ სასმელში, ან უცოდინარობაში, კულტურის ნაკლებობაში  და ა.შ. “შენ კარგი თამადა არ გინახავს!” გეტყვიან, “ჯუმბერიმ ისეთი კარგი სადღეგრძელოები იცოდა, სულ ლექსად ამბობდა” ის რომ ჯუმბერს კარგად შეეძლო მრავალკაციან სუფრაზე კომუნიკაცია ავტომატურად არ უნდა ანიჭებდეს  ტრადიციას ღირსებას. თუმცა ეს მათი აზრით ერთ-ერთი ძლიერი არგუმენტია.

ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია მოიცავს გარკვეული რიტუალური ხასიათის ნიშნების გამეორებას რომლებიც უნივერსალურ ჭეშმარიტებებზე მიანიშნებენ. ბოლო ორ ათწლეულში პირველ სადღეგრძელოდ დამკვიდრდა “უფლის სადიდებელი” როგორც სამყაროს შექმნა იწყება ღმერთით სუფრამაც უნდა გაიაროს იგივე კოსმოგონია. ამ აქტით პოსტ საბჭოთა ეროვნულ იდენტობაში ბრუნდება არქაული ელემენტი.რომელიც ისეთივე ცარიელი და ყალბია როგორც ზოგადად მოსახლეობის 80%-ის მრევლობა. ცალკეული მოქეიფეებისთვის”უფლის დიდება” გამარჯობასავით აუცილებელი და უშინაარსოა, თუმცა კოლექტიურ ცნობიერში უფლის დიდება სავარაუდოდ მიანიშნებს საზოგადოების იერარქიებისკენ მიდრეკილებას. ამის დასტურია ალბათ ის უნივერსალური სენტიმენტიც, რომელიც თითქმის ყველა სუფრაზე ისმის, ეს არის, კარგი ძველი დროის მონატრება: როცა უბანში პატარები, ახალგაზრდები აღფრთოვანებით და შიშველი ენთუზიაზმით ეგზავნებოდნენ მათზე უფროსებს სადმე. ახლა კი უკადრისობენ. – ეს მითი ბევრ რამეს ამბობს, 1) საზოგადოება უნდა იყოს იერარქიული 2) პატივისცემას უნდა იმსახურებდბენ ადამიანები ასაკის გამო და არა იმის გამო რეალურად რამდენად დაიმსახურეს საკუთარი თვისებებიდან და ქცევიდან გამომდინარე 3) ძველი დროის სინდრომი. სენტიმენტი რომლის მიხედვითაც ძველად ყველაფერი კარგად იყო, ახალგაზრდობის უკადრისობა მეტყველებს ახალი დროის გახრწნილობაზე, იმაზე რომ სამყარომ დაკარგა ქალწულობა, რომ ენტროპია გაიზარდა და ყველაფერი მხოლოდ უარესობისკენ მიდის.

1350063032_kakheti-epic-alazani-valley

სუფრის ტრადიცია მთელი თავისი რიტუალური, გაწერილი სადღეგრძელოებით, პათეთიკით და სენტიმენტებით თავიდანვე განწირულია სიყალბისთვის და ხელოვნურობისთვის, რადგან ემოციას ვერ დაგეგმავ. (ყოველშემთხვევაში სრულ დაგეგმვას არ ემორჩილება) სუფრის წამალი გულწრფელობაა, მაგრამ გულწრფელი ემოცია ყოველთვის არ მოდის დაგეგმილ გაწერილ სადღეგრძელოებში. გულწრფელი სუფრა ის არის როდესაც იმის ამბობ რაც იმ მომენტში გაღელვებს, როცა რაიმე სხვა საჭიროება, ტრადიცია გაიძულებს თქვა სხვა რამ, თუნდაც საყოველთაოდ საჭირო და აღიარებული ის აუცილებლად ხდება შენთვის უშინაარსო და ყალბი.

საერთოდ ნებისმიერი აუცილებელი მონოლოგი განწირულია სიყალბისთვის, მითუმეტეს მონოლოგების მთელი სისტემა რომელსაც მთელი საზოგადოება იმეორებს და ტრადიციის ფორმა აქვს.

ზემოაღნიშნული აზრის საპირისპიროდ შეიძლება ითქვას რომ სადღეგრძელოები არც ისეთი მკაცრად დაგეგმილ სქემას ემორჩილება როგორც შეიძლება ერთი შეხედვით ამ ტექსტიდან ჩანს. არსებობს მხოლოდ რამდენიმე საკვანძო წესი და თანმდიმდევრობა. ხშირად იმპროვიზაციასაც მისალმებით იღებს საზოგადოება, მაგრამ ნებისმიერ “აუცილებელ” ნაბიჯს და თანმიმდევრობას მივყავართ სიყალბემდე, განსხვავება მხოლოდ ხარისხობრივია.

განსაკუთრებული სიყალბე ისადგურებს ოჯახურ სუფრებზე, სადაც ტრადიციულ პატრიარქალურ ოჯახში ხდება დიასახლისის და ქალების დღეგრძელობა, ორი სამი ტრაფარეტული ქათინაურით და “დღეგრძელობით” ხდება სხვა მხრივ დაუფასებელი გარჯისთვის მადლიერების გამოხატვა. ეს მადლიერება და შექება, იმდენადვე ყალბია რამდენადაც პომპეზური და დემონსტრაციული. როგორც სადღეგრძელოების უმრავლესობა ეს სადღეგრძელოც ვალის მოხდის მნიშვნელობას იძენს თავის დემონსტრაციულობაში.

თვალში საცემია პატარა ერის კომპლექსიც რომელიც მისთვის ყველაზე ხელსაყრელ არენაზე, სუფრაზე ჩანს ყველაზე თვალსაჩინოდ, ნაციონალურ სენტიმენტებს, როგორიცაა, საკუთარი ქვეყნის გამორჩეულობა ლოგიკურად ებმის ქსენოფობიის და რასიზმის ელემენტები, თუმცა აღსანიშნავია ისიც რომ ეს უფრო ხშირად თანმხლები სინდრომია რომელიც ტრადიციის ნაწილი ჯერ არ გამხდარა.

ქართველი სუფრაზე იმდენადვეა მიჯაჭვული რამდენადაც სუფრამ, ჭამა სმამ, კერძებმა, სასმელმა და მათთან დაკავშირებულმა რიტუალურმა ქცევებმა იტვირთეს ძალიან ბევრი რამ საკუთარ თავზე. აქ ამ სცენაზე უნდა გადარჩეს ქართველი ერი, პათეტიკური სენტიმენტებით  მოხდეს წარსული დიდების გამეორება. ქართველობა როგორც მოვლენა თანამედროვე სამყაროში, იმდენად ამოვარდნილი და მოძველებულია ცხოვრების რიტმიდან და რეალობიდან, რომ მის გაცოცხლებას მხოლოდ რიტუალური და თეატრალური  ხასიათი აქვს. არსებობს მხოლოდ წარსული და ე.წ ისტორიული მეხსიერება, უფროსწორად ისტორიული მითი რომელიც მეხსიერებად უნდა ტრანსფორმირდეს და გადმოიღვაროს სადღეგრძელოში. რადგან ხმალი და ფიზიკური ძალა ვერაფერს ხდება  ოცდამეერთე საუკუნეში, ის უნდა გარდაიქმნას წარსულის სენტიმენტად, შეერწყას წინაპართა კულტს და მისი ვაჟკაცური სული “სუბლიმირდეს” განსხვავებულ სასმისში. ხმალი აღარავის აქვს! მტერს მკლავის ძალით ვეღარ მოერევი, ამიტომ ვინ უფრო მაგარი ბიჭია განისაზღვრება იმით თუ ვის მუცელში უფრო მეტი ღვინო ეტევა ფეხის და საჭის აურევლად.

ამ ტრადიციაში მრავალი ცრურწმენის და მითის გამოძახილი განაგრძობს არსებობას, ერთ-ერთი მათგანია წინაპართა კულტი. ის ასევე წარმოადგენს წინაპართა წინაშე ვალის მოხდასაც, ქართველი დღეს თავისი ქვეყნის უსუსური მდგომარეობის კომპენსაციად ცდილობს სუფრის და სმის ტრადიცია არ დაივიწყოს. თითქოს ის საფლავიდან წამომდგარ წინაპრებს ეუბნება: “აი ეს ხომ მაინც შეგინარჩუნე? მეტი რა გავაკეთო?”

უცხოელები ხშირად აღნიშნავენ რომ ქართველებს უყვართ სმა, სინამდვილეში ქართველებს უყვართ სუფრის წარმოდგენა, სპექტაკლი რომელიც ჰეფი ენდით მთავრდება.

სათნოების სტანდარტი და ნიშნების ბატონობა

t23smSoთუ გსურს ამ ქვეყანაში წარმატებული და ინტეგრირებული იყო სოციუმში, რათქმაუნდა უნდა აკმაყოფილებდე გარკვეულ სტანდარტებს. პირველი და აუცილებელი სტანდარტი ეს არის “იყავი ექსატრავერტი”. აქ იმდენად საქმის ცოდნა არ ფასდება რამდენადაც კომუნიკაციის უნარი, ეს ალბათ მეტნაკლებად ყველგან ასეა, მაგრამ ჩვენთან რაღაც არაოფიციალური ძმა-ბიჭურ თბილისური (ქალაქური) ელფერით ხასიათდება. (მდედრების შემთხვევაში ცოტა სხვაგვარადაა) ეს ქვეყანა ინტროვერტებს არ წყალობს. მთავარია ვის იცნობ და არა რას აკეთებ.

ასევე მნიშვნელოვანი სტანდარტია გარეგნულად იზიარებდე საყოვლთაო ჭეშმარიტებებს, აღიარებდე სათნოების უნივერსალურ სტანდარტს, ეს უკანასკნელი ყველაზე ფართო გაგებით ნიშნავს “რაღაცის რწმენას”

Continue reading

მონოგამია თუ პოლიგამია?

ცოტა ხნის წინ ლიბ ცენტრში ლევან ბუთხუზმა ჩაატარა საჯარო ლექცია პოლიტიკურ გემოვნებასა და მეცნიერებაზე. სამწუხაროდ ვერ დავესწარი, მაგრამ ლექციის ჩანაწერს ვუყურე იუთუბზე, ძალიან მოკლედ რომ აღვწერო ლექცია შეეხებოდა სხვადასხვა არასწორ მეცნიერულ შეხედულებებს რომელიც გამომდინარეობს არა ფაქტების ცოდნით და ანალიზით არამედ პოლიტიკური შეხედულებებით და გემოვნებით. (იხ: იუთუბზე) მოგვიანებით როცა ამ თემაზე ვფიქრობდი, რასიზმზე, გენდერულ თანასწორობაზე და ა.შ. ჩამოვაყალიბე ერთგვარი გაგრძელება იმ საუბრის რაც ლექციაზე მოვისმინე. კერძოდ ერთი მიმართულებით რომელიც ეხება ადამიანის სექსუალურ ქცევას. ადამიანი მონოგამიურია თუ პოლიგამიური? და რა კატეგორიის პოლიტიკური შეხედულების ადამიანები ემხრობიან ან ერთს ან მეორეს. და რას ამბობს მეცნიერება ამ თემაზე?

848934-image-1425656127-789-640x480 (1)

Continue reading

რელიგიური გრძნობების და თავისუფლების შესახებ

თუ დაკვირვებიხართ ვისზე ან რაზე ხუმრობაც არ შეიძლება ის არის შენი ბატონი. ის გიწესებს რა უნდა მოგწონდეს და რა არა, რა უნდა მიგაჩნდეს ჭეშმარიტებად და რა არა.

სტალინის იმპერიაში არ შეიძლებოდა სტალინზე ხუმრობა

ჰიტლერის იმპერიაში ჰიტლერზე

კიმ ჩენ ინის სამფლობელოში კიმ ჩენ ინზე

ისლამისტურ სახელმწიფოებში ისლამზე

ქრისტიანულ შუა საუკუნეებში კი ქრისტიანობაზე

შარლი ებდოს ამბებთან დაკავშირებით, საზოგადოებაში აქტუალური გახდა საკითხი, რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფაზე. რა არის რელიგიური გრძნობის შეურაცხყოფა? სად არის ზღვარი ხუმრობასა და შეურაცხყოფას შორის? უნდა იყოს თუ არა რელიგიური გრძნობის შეურაცხყოფა აკრძალული ან დასჯადი?

10920953_911891288844271_4636138531714298200_n

რელიგიური გრძნობა სუბიექტური რამეა, მსოფლიოში უამრავი რელიგიური სექტა და მიმდინარეობაა. ზოგიერთს შეიძლება სპაგეტის გამოსახვა მიაჩნია რელიგიური გრძნობების შეურაცხყოფად. რა ვქნათ? გავითვალისწინოთ? თუ ეს მაგალითი სისულელედ მიგაჩნიათ, მაშინ რატომ არ ფიქრობთ რომ ბევრი ადამიანი იგივეს ფიქრობს თქვენს რელიგიაზე რასაც თქვენ მფრინავი სპაგეტის მონსტრზე ან ნებისმიერ სხვა ძველ თუ ახალ რელიგიაზე. და თუ ყველა რელიგიურ ახირებულ შეხედულებას არ ვცემთ (ან ვერ ვცემთ) პატივს მაშინ რატომ უნდა გამოვყოთ ექსკლუზიურად თქვენი რელიგია? რადგან უმრავლესობას მიკეუთვნებით?  ერთმა ფიესბუქ მეგობარმა ძალიან კარგად თქვა ის რასაც ვფიქრობდი: “თუ გამოხატვის თავისუფლება მხოლოდ ყველასთვის მისაღებ და კორექტულ გამოხატვაზე ვრცელდება, მაშინ ასეთი თავისუფლება საერთოდ არ არის საჭირო. მას ისედაც არავინ შეზღუდავს.”

Continue reading

რატომ არ არსებობს მარადიული ცხოვრება და სული

პირველად 13 წლის ასაკში გამიჩნდა სიღრმისეული კითხვები, მართალი იყო თუ არა ადამის და ევას ისტორია? კაენმა საიდან მოიყვანა ცოლი? როცა ვკვდებით მართლა მივდივართ თუ არა სამოთხეში და ჯოჯოხეთში და ა.შ. მომდევნო ათწლეულში თანდათან ჩამომიყალიბდა აზრი რომ იდეა სულზე და მარადიულ ცხოვრებაზე ადამიანური სისუსტის და ფანტაზიის შედეგია. მახსოვს ბავშვობაში ვიტირე როცა გავაცნობიერე რომ ერთ დღეს მოვკვდებოდი, მოკვდებოდა ყველა ვინც მიყვარდა. მარადიული სულის იდეაც ალბათ კაცობრიობის ბავშვური ახირებაა, რომელსაც პანიკურად ეშინია სიკვდილის და ამ შიშის გასადევნად იდეალისტურ ზღაპრებს იგონებს.

adventure-in-the-afterlife

ადამიანების ფსიქოლოგიას, შიშებს, იმედებს, რომ ვუკვირდები, სულ უფრო და უფრო ვრწმუნდები რომ ეს აზრი მართებული უნდა იყოს, წარმოიდგინეთ უძველესი ჰომო საპიენსის აზრები რომელმაც გააცნობიერა რომ ის მოკვდებოდა. მას რამე უნდა მოეფიქრებინა. 21-ე საუკუნეშიც კი ადამიანთა უმეტესობის გონება ისევ არქაულ ეპოქაშია ჩარჩენილი, ათასი ცრურწმენებით, ანიმისტური მსოფმხედველობით სადაც ვიღაცის უჩინარი ნება და ხელია საჭირო სამყაროს სამართავად, სადაც ღმერთებს მსხვერპლი ისევ უნდათ და სადაც მილიონი წმინდანის ხატი მანქანაში და ოთახში პოლითეიზმის სახეშეცვლილი ფორმაა. ასეთ საზოგადოებაში რათქმაუნდა ხალხს სჭირდება სჯეროდეს რომ იქ სადღაც “ნათელში” გააგრძელებს სამუდამო ცხოვრებას.

ბევრი რომ არ გავაგრძელო (სხვა საკითხს მეტი ყურადღება მინდა დავუთმო) უამრავი ფაქტორია თუ რატომ შეიძლებოდა ეს გამოეგონებინათ ადამიანებს და ამავე დროს ბევრი მიზეზიც არის იმის თუ რატომ იქნებოდა ეს ინფორმაცია გავრცელებადი და ზოგიერთ შემთხვევაში სასარგებლოც კი.

Continue reading

კარლ სეიგანი – დრაკონი ჩემს გარაჟში

Dragon

კარლ სეიგანის წიგნიდან – დემონებისგან დამფრთხალი მსოფლიო (Demon Haunted World )

“ცეცხლის მფრქვეველი დრაკონი ცხოვრობს ჩემს გარაჟში”

დავუშვათ (ფსიქოლოგ რიჩარდ ფრანკლინის ჯგუფური თერაპიის მიღწევას ვიყენებ) მე სერიოზულად გიმტკიცებთ ამას. რათქმაუნდა თქვენ გინდათ შეამოწმოთ. ნახოთ თქვენივე თვალით. საუკუნეების განმავლობაში უამრავი ისტორია იყო დრაკონებზე, მაგრამ რეალური საბუთი არა. აი შესაძლებლობაც

“მანახე” მეუბნებით თქვენ. მე ჩემს გარაჟში მიგიძღვებით. თქვენ იხედებით შიგნით, ხედავთ კიბეს, ცარიელ საღებავის ქილებს და ძველ სამთვლიან ველოსიპედს, მაგრამ დრაკონს – არა.

The Demon-Haunted World

The Demon-Haunted World (Photo credit: Wikipedia)

“სად არის დრაკონი” – მეკითხებით

“ოჰ ის აქ არის – გპასუხობთ ოდნავი რხევით – გამომრჩა შეხსენება რომ ის უჩინარი დრაკონია”თქვენ მთავაზობთ რომ შევათვალიეროთ გარაჟის იატაკი, დრაკონის კვალის მისაგნებად.

“კარგი იდეაა, მაგრამ ის ჰაერში ნავარდობს” ვამბობ მე

შემდეგ თქვენ იყენებთ ინფრაწითელ სენსორს დრაკონის უჩინარი ცეცხლის დასაფიქსირებლად.

“კარგი იდეაა, მაგრამ უჩინარ ცეცხლს არ აქვს მხურვალება”

თქვენ აფრქვევთ საღებავს პულვიზატორით, რათა ის ხილვადი გახადოთ. Continue reading