სუფრა, სპექტაკლი ჰეფი ენდით

ქართული სუფრა ეს არის ის იშვიათი არენა, სცენა, რომელზეც ხდება ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია. ეს არის სცენა სადაც იძერწება მოქალაქის ინტეგრაცია “წმინდა” ქართულ საზოგადოებასთან, რომელიც თავისი არსით არის (ან მიისწრაფვის) დარდიმანდული. ზედაპირული და უდარდელი ხასიათისკენ. თუმცა  სუფრა საწინააღმდეგო ხასიათსაც ატარებს, ის გართობასთან ერთად წარმოადგენს წესს, ტრადიციას, იერარქიას, უფროსწორად სპექტაკლს სადაც უნდა გათამაშდეს დროის ტარება მოქცეული რაღაც წესებში, ამ წესებმა, მისთვის დამახასიათებელმა პათოსმა და სენტიმენტმა უნდა დაბადოს ეროვნული იდენტობა. წესის და ტრადიციის არსებობა ხაზს უსვამს რომ იდეაში გართობასაც აქვს გარკვეული სტრუტქურა.

kartuli-supra

ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია ცხოვრების სხვა სფეროში ძნელი საპოვნელია,  ამიტომ გვიყვარს უცხოელისთვის ერთ-ერთი პირველი სუფრის ჩვენება, თუ როგორ ვსვამთ ყანწებს, როგორ მაღალფარდოვნად ვამბობთ სამშობლოს სადღეგრძელოს და ა.შ. შენიშნავდით ალბათ იმასაც როგორ უყვართ თამადებს რაც შეიძლება მალე გადაუთარგმნონ უცხოელებს მათი ნათქვამი სადღეგრძელო. ჩემი ქართველობა უნდა გამოჩნდეს აქ, ამ სიტყვაში. მცხეთის, კახეთის და სხვა მხარეების ჩვენებით ხდება საქართველოს ჩვენება, მაგრამ ქართველობა, როგორც ეროვნული იდენტობა უნდა წარმოჩიდენს სუფრაზე. თუ გინდა ქართველი გააბრაზო უნდა დაუწუნო სუფრის ტრადიცია, მისთვის უნივერსალური საშუალება მოახდინოს თვით იდენტიფიკაცია ეროვნულ იდენტობაში. თუ სუფრის ტრადიციის გაკრიტიკება გაბედე, ისინი ყოველთვის შეეცდებიან გააბათილონ ეს და საკუთარი თავისგან დაგიცვან დისკურსის შეცვლით, თითქოს შენ თავადვე სუფრის ტრადიციის ფუნდამენტს კი არ შეხებიხარ, არამედ გინდოდა მხოლოდ გაგეკრიტიკებინა ტრადიციის ქვეშ არასწორად მოაზრებული ზნეგადასულობა. მათი აზრით ტრადიცია ფუნდამენტში არ შეიძლება ცუდი იყოს, აკი მოიცავს ყველაფერს რაც ქართველისთვის კარგია: დროის ტარებას, წესს,სოციალური ურთიერთობის მთავარ არენას, ტრადიციას. პრობლემა შეიძლება იყოს მხოლოდ კერძო პიროვნებებში. ზედმეტ სასმელში, ან უცოდინარობაში, კულტურის ნაკლებობაში  და ა.შ. “შენ კარგი თამადა არ გინახავს!” გეტყვიან, “ჯუმბერიმ ისეთი კარგი სადღეგრძელოები იცოდა, სულ ლექსად ამბობდა” ის რომ ჯუმბერს კარგად შეეძლო მრავალკაციან სუფრაზე კომუნიკაცია ავტომატურად არ უნდა ანიჭებდეს  ტრადიციას ღირსებას. თუმცა ეს მათი აზრით ერთ-ერთი ძლიერი არგუმენტია.

ეროვნული იდენტობის რეპრეზენტაცია მოიცავს გარკვეული რიტუალური ხასიათის ნიშნების გამეორებას რომლებიც უნივერსალურ ჭეშმარიტებებზე მიანიშნებენ. ბოლო ორ ათწლეულში პირველ სადღეგრძელოდ დამკვიდრდა “უფლის სადიდებელი” როგორც სამყაროს შექმნა იწყება ღმერთით სუფრამაც უნდა გაიაროს იგივე კოსმოგონია. ამ აქტით პოსტ საბჭოთა ეროვნულ იდენტობაში ბრუნდება არქაული ელემენტი.რომელიც ისეთივე ცარიელი და ყალბია როგორც ზოგადად მოსახლეობის 80%-ის მრევლობა. ცალკეული მოქეიფეებისთვის”უფლის დიდება” გამარჯობასავით აუცილებელი და უშინაარსოა, თუმცა კოლექტიურ ცნობიერში უფლის დიდება სავარაუდოდ მიანიშნებს საზოგადოების იერარქიებისკენ მიდრეკილებას. ამის დასტურია ალბათ ის უნივერსალური სენტიმენტიც, რომელიც თითქმის ყველა სუფრაზე ისმის, ეს არის, კარგი ძველი დროის მონატრება: როცა უბანში პატარები, ახალგაზრდები აღფრთოვანებით და შიშველი ენთუზიაზმით ეგზავნებოდნენ მათზე უფროსებს სადმე. ახლა კი უკადრისობენ. – ეს მითი ბევრ რამეს ამბობს, 1) საზოგადოება უნდა იყოს იერარქიული 2) პატივისცემას უნდა იმსახურებდბენ ადამიანები ასაკის გამო და არა იმის გამო რეალურად რამდენად დაიმსახურეს საკუთარი თვისებებიდან და ქცევიდან გამომდინარე 3) ძველი დროის სინდრომი. სენტიმენტი რომლის მიხედვითაც ძველად ყველაფერი კარგად იყო, ახალგაზრდობის უკადრისობა მეტყველებს ახალი დროის გახრწნილობაზე, იმაზე რომ სამყარომ დაკარგა ქალწულობა, რომ ენტროპია გაიზარდა და ყველაფერი მხოლოდ უარესობისკენ მიდის.

1350063032_kakheti-epic-alazani-valley

სუფრის ტრადიცია მთელი თავისი რიტუალური, გაწერილი სადღეგრძელოებით, პათეთიკით და სენტიმენტებით თავიდანვე განწირულია სიყალბისთვის და ხელოვნურობისთვის, რადგან ემოციას ვერ დაგეგმავ. (ყოველშემთხვევაში სრულ დაგეგმვას არ ემორჩილება) სუფრის წამალი გულწრფელობაა, მაგრამ გულწრფელი ემოცია ყოველთვის არ მოდის დაგეგმილ გაწერილ სადღეგრძელოებში. გულწრფელი სუფრა ის არის როდესაც იმის ამბობ რაც იმ მომენტში გაღელვებს, როცა რაიმე სხვა საჭიროება, ტრადიცია გაიძულებს თქვა სხვა რამ, თუნდაც საყოველთაოდ საჭირო და აღიარებული ის აუცილებლად ხდება შენთვის უშინაარსო და ყალბი.

საერთოდ ნებისმიერი აუცილებელი მონოლოგი განწირულია სიყალბისთვის, მითუმეტეს მონოლოგების მთელი სისტემა რომელსაც მთელი საზოგადოება იმეორებს და ტრადიციის ფორმა აქვს.

ზემოაღნიშნული აზრის საპირისპიროდ შეიძლება ითქვას რომ სადღეგრძელოები არც ისეთი მკაცრად დაგეგმილ სქემას ემორჩილება როგორც შეიძლება ერთი შეხედვით ამ ტექსტიდან ჩანს. არსებობს მხოლოდ რამდენიმე საკვანძო წესი და თანმდიმდევრობა. ხშირად იმპროვიზაციასაც მისალმებით იღებს საზოგადოება, მაგრამ ნებისმიერ “აუცილებელ” ნაბიჯს და თანმიმდევრობას მივყავართ სიყალბემდე, განსხვავება მხოლოდ ხარისხობრივია.

განსაკუთრებული სიყალბე ისადგურებს ოჯახურ სუფრებზე, სადაც ტრადიციულ პატრიარქალურ ოჯახში ხდება დიასახლისის და ქალების დღეგრძელობა, ორი სამი ტრაფარეტული ქათინაურით და “დღეგრძელობით” ხდება სხვა მხრივ დაუფასებელი გარჯისთვის მადლიერების გამოხატვა. ეს მადლიერება და შექება, იმდენადვე ყალბია რამდენადაც პომპეზური და დემონსტრაციული. როგორც სადღეგრძელოების უმრავლესობა ეს სადღეგრძელოც ვალის მოხდის მნიშვნელობას იძენს თავის დემონსტრაციულობაში.

თვალში საცემია პატარა ერის კომპლექსიც რომელიც მისთვის ყველაზე ხელსაყრელ არენაზე, სუფრაზე ჩანს ყველაზე თვალსაჩინოდ, ნაციონალურ სენტიმენტებს, როგორიცაა, საკუთარი ქვეყნის გამორჩეულობა ლოგიკურად ებმის ქსენოფობიის და რასიზმის ელემენტები, თუმცა აღსანიშნავია ისიც რომ ეს უფრო ხშირად თანმხლები სინდრომია რომელიც ტრადიციის ნაწილი ჯერ არ გამხდარა.

ქართველი სუფრაზე იმდენადვეა მიჯაჭვული რამდენადაც სუფრამ, ჭამა სმამ, კერძებმა, სასმელმა და მათთან დაკავშირებულმა რიტუალურმა ქცევებმა იტვირთეს ძალიან ბევრი რამ საკუთარ თავზე. აქ ამ სცენაზე უნდა გადარჩეს ქართველი ერი, პათეტიკური სენტიმენტებით  მოხდეს წარსული დიდების გამეორება. ქართველობა როგორც მოვლენა თანამედროვე სამყაროში, იმდენად ამოვარდნილი და მოძველებულია ცხოვრების რიტმიდან და რეალობიდან, რომ მის გაცოცხლებას მხოლოდ რიტუალური და თეატრალური  ხასიათი აქვს. არსებობს მხოლოდ წარსული და ე.წ ისტორიული მეხსიერება, უფროსწორად ისტორიული მითი რომელიც მეხსიერებად უნდა ტრანსფორმირდეს და გადმოიღვაროს სადღეგრძელოში. რადგან ხმალი და ფიზიკური ძალა ვერაფერს ხდება  ოცდამეერთე საუკუნეში, ის უნდა გარდაიქმნას წარსულის სენტიმენტად, შეერწყას წინაპართა კულტს და მისი ვაჟკაცური სული “სუბლიმირდეს” განსხვავებულ სასმისში. ხმალი აღარავის აქვს! მტერს მკლავის ძალით ვეღარ მოერევი, ამიტომ ვინ უფრო მაგარი ბიჭია განისაზღვრება იმით თუ ვის მუცელში უფრო მეტი ღვინო ეტევა ფეხის და საჭის აურევლად.

ამ ტრადიციაში მრავალი ცრურწმენის და მითის გამოძახილი განაგრძობს არსებობას, ერთ-ერთი მათგანია წინაპართა კულტი. ის ასევე წარმოადგენს წინაპართა წინაშე ვალის მოხდასაც, ქართველი დღეს თავისი ქვეყნის უსუსური მდგომარეობის კომპენსაციად ცდილობს სუფრის და სმის ტრადიცია არ დაივიწყოს. თითქოს ის საფლავიდან წამომდგარ წინაპრებს ეუბნება: “აი ეს ხომ მაინც შეგინარჩუნე? მეტი რა გავაკეთო?”

უცხოელები ხშირად აღნიშნავენ რომ ქართველებს უყვართ სმა, სინამდვილეში ქართველებს უყვართ სუფრის წარმოდგენა, სპექტაკლი რომელიც ჰეფი ენდით მთავრდება.

სიძულვილის კვირეული

შეიძლება სისუსტედ ჩამითვალოთ, მაგრამ ხანდახან ვფიქრობ რომ აღარ მინდა საერთოდ ამ ქვეყანაში ცხოვრება, არც ქართველობა და არც სამშობლოს რამენაირი სიყვარული. დავიღალე სიძულვილის ჩანჩქერების ყურებით. სიძულვილი და ძალადობა მოდის ყველა მხრიდან, მთავრობისგან, ხალხისგან, პოლიტიკოსებისგან, სისტემისგან და ა.შ. ეს სიძუვილის კვირეული კი არა სიძულვილის წლებია, უბრალოდ ამ ბოლო კვირას სიძულვილის ჩანჩქერებმა განსაკუთრებული სიმძლავრით ამოხეთქა. ბუნებრივია როცა ადამიანის უფლებები ასე უხეშად ირღვევა, ხალხი უნდა გაბრაზდეს, უნდა მოითხოვოს სამართლიანობა. ხალხმა უნდა იმოქმედოს! მაგრამ ამ შემთხვევაში სხვა რამეზე მინდა გავამახვილო ყურადღება კერძოდ – ამ სიბრაზის გარდასახვა საკუთარი მოქალაქეებისადმი სიძულვილში.

რათქმაუნდა ბევრი იტყვის რომ სამშობლო უფრო მეტია ვიდრე რაიმე კონკრეტული სოციალურ პოლიტიკური მდგომარეობა. ვიდრე რომელიმე ჯგუფის დანაშაული, ან სიძულვილის მომატებული დოზა ჰაერში. კი ბატონო მაგრამ სამშობლო პირველ რიგში ხალხია, ის ხალხი რომელის უმეტესობა რადიკალიზმში და სიძულვილში ცურავს. ის ხალხია რომლსაც არც მომავალი აქვს დასახული და არც ის იცის რა უნდა. რა გასაკვირია რომ ხადახან არ მინდა ამ ყველაფრის ნაწილი ვიყო. ყველაზე დიდი დისკომფორტი ეს სიძულვილის ოკეანეა, რომელსაც ჭეშმარიტების პრივატიზება რადიკალური უსაფუძვლო იდეალები და მესიის მოლოდინი ქმნის.

Continue reading

იბერია გაბრწყინების მოლოდინში

იბერია უეჭველი გაბრწყინდება! – მაგრამ საკითხავია რა არის ეს გაბრწყინება. ჩვენი აღტყინებული მოქალაქის სიტყვაზე “გაბრწყინება” თვალწინ წარმომიდგება ხოლმე გაშეშებული ქვეყანა, რომელშიც ხალხი ერთნაირადაც კი აღარ აზროვებს, ანუ საერთოდ არ ჭირდება აზროვნება. გაბრწყინებულ იბერიაში წარმოვიდგენ ხოლმე ზეციურ საქართველოს სადაც ქართველები სულ ქეიფობენ. არ არსებობს სექსი და ყველა ქალი ყველა მამაკაცის “დაიკოა” იქ სადაც “იეღოველები” თვალით არ უნახავთ და არც რამე გაუგონიათ მათზე, ამ ზეციურ საქართველოში არ არსებობს მთავრობა და გადასახადები, საგზაო წესები და პოლიცია. სამაგიეროდ ყველა მართლმადიდებელია. არ არის ზანგების და ჩინელების მომრავლების პრობლემა და ა.შ..

გაბრწყინებულ საქართველოში ბლოგერები არ დაწერენ სექსზე და პირად ამბებზე, მორალისტებს აღარ ექნებათ საქმე და საქეიფოდ წავლენ.

ბენზინის ნაცვლად ავტომანქანები ივლიან მადლზე, ონკანებში წამოვა ნაკურთხი წყალი და წვერებიანთა კასტა კიდევ უფრო აღზევდება. ხელზე ამბორს წმინდა მინეტი ჩაანაცვლებს.

Continue reading

The Pale blue dot (fairy tale)

იყო და არა იყო რა იყო ერთი პატარა მკრთალი ლურჯი წერტილი, ამ წერტილის ზედაპირზე იყო კიდევ ერთი ნამცეცა წერტილი, რომელთანაც შედარებით ლურჯი წერტილი უზარმაზარი იყო, ამ წერტილს მიუხედავად მისი სიმცირისა ბევრი კუთხე ქონდა, დიახ, ეს იყო (იყო რა არის) პატარა ქვეყანა, – იბერია, რომელიც გაბრწყინების მოლოდინში გაშეშებულიყო. მისი მცხოვრებნი ცის გახსნის ელოდნენ და სულ ზევით იყურებოდნენ, სულ ზევით – წარსულში. ყველაფერი იყო ამ ქვეყანაში – მაგალითად ნიჭი, ამას ისიც მოწმობს რომ ყველას უმაღლესი ქონდა დამთავრებული – იყო ეროვნული ფასეულობები: –  სადღეგრძელოების დაზეპირებული თანმიმდევრობა, კულტურული სტერეოტიპები, გლობალიზაციის შიში და სარწმუნოება, რომელიც რატომღაც ეროვნული ფასეულობებისა და ტრადიციათა ნუსხაში ეწერა დიდის ამბით და არა, რწმენის კატეგორიაში. “მართლმადიდებლობამ ქვეყანა გადაარჩინა” – გაიძახოდნენ გულზე მჯიღის ცემით გასაბრწყინებელი იბერიის შვილები “100 000 მოწამემ თავი შესწირა სარწმუნეობას” ადიდებდნენ წარსულს იმიტომ რომ თანამედროვეობაში განსადიდებელი აღარაფერი დარჩენილიყო.

Continue reading

არიქა პედარასტები მოდიან!

არა… დაწყნარდით ჰომოფობებო! არ მოდიან, ჯერ ჯერობით! ვაღიარებ ამ სათაურით თქვენი აღელვება მინდოდა მხოლოდ, ჯერ ჯერობით გასაბრწყინებელ იბერიას “პედარასტები”  ვერ ემუქრებიან, სანამ გვყავს ისეთი ჩოხიანი ვაჟკაცების აღმზრდელნი როგორიც არიან ზვიად ძიძიგური და მისთანანი. მოკლედ ვინც ვერ მიხვდით იმ ყბადაღებულ აუდიტორიაზე გესაუბრებით, “აუდიტორიაში” რომ იყვნენ (გადაცემა პირველ არხზე) ჩემ ოთახში ვიყავი, სამზარეულოდან ტელევიზორის ხმა შემომესმა, “ჰომოფობია” “ჰომოსექსუალობა” “უმცირესობები” “არატრადიციული ორიენტაცია” მაშინვე გამახსენდა იმ გადაცემის გამეორება იქნება რომელზეც გუშინ რამდენიმე პოსტი წავიკითხე-თქო. ჰოდა არ დავაყოვნე და ვუყურე. ნუ გასაგებია ეხლა გურჯისტანში ძიძიგურისნაირი პოლიტიკოსებისგან ამაზე უფრო პროგრესულ აზრებს რომ ვერ გაიგონებ. ყოჩაღ ზვიადის, დახვრეტა და გადასახლება იცის რომ ფაშისტური დამოკიდებულებაა და არ ამბობს. ისე ხალხო გურჯისტანი და სიბნელეო რომ გავყვირით არ გეჩვენებათ რომ პროგრესია ისიც რომ გეი გამოდის გადაცემაში, ღიად აფიქსირებს თავის სექსუალურ ორიენტაციას და პირდაპირ ეთერში ძიძიგური და მისი მსგავსი “ვაჟკაცები” მხოლოდ “ზრდილობიანი” და “მოკრძალებული” აღშფოთებით შემოიფარგლებიან. ბრმები ყრუები და ჰომოსექსუალები არ უნდა ასწავლიდნენ ჩვენს ბავშვებსო?

Continue reading

სტერეოტპიების გეოგრაფია (2)

გახსოვთ ალბათ სტერეოტიპების სახალისო რუკები, რამდენიმე მათგანს კვლავ წავაწყდი, ჰოდა მინდა ესენიც გაჩვენოთ:

1) მსოფლიო ამერიკელების რუკაზე (ევროპა პირველ ნაწილში ვნახეთ)

სურათის გასადიდებლად დააკლიკეთ ზედ

კარგად ვერ გავარჩიე კავკასიაზე მგონი აწერია No code

Continue reading

ქალიშვილობის ინსტიტუტის აჩრდილი

რაოდენ სამწუხაროც არ უნდა იყოს ამ ყბადაღებულ თემას გურჯი საზაოგადოება ვერ მოეშვა, ვერ შეელია, ვერ გადაწყვიტა, ვერ გამოუტანა ერთმნიშვნელოვანი განაჩენი, ამიტომ ისევ შეხვდებით ყველგან ამ თემაზე მოკამათეებს, ერთიდაიგივე ადგილის მტკეპვნელებს, დაღეჭილ და ვერ გადაყლაპულ ფასეულობებს. ეს ყველაფერი იმდენად მოსაბეზრებელი გახდა რომ გულისამრევადაც კი მეჩვენება, ამიტომაც დიდი ხანია მსგავს პოლემიკაში აღარ ვერთვები და მითუმეტეს  აზრადაც არ მომსვლია ქალიშვილობის თემაზე რამე დამეწერა ჩემს ბლოგზე, რომ არა ერთი ტენდენცია რომელის რეალურობაში უკვე თითქმის სრულიად დავრწმუნდი, თუმცა ეს ტენდენციაც არაა ახალი სიტყვა, ან მოვლენა რომელიც მე აღმოვაჩინე და მინდა ქვეყანას გავაცნო, ესეც გაცვეთილი აზრია, რომელიც ჩვეულებვრივ გოგონებს აქვთ ხოლმე.

Continue reading